Gorczyca występuje w trzech podstawowych odmianach: gorczyca biała, czarna oraz sarepska. Gorczyca biała, zwana jasną (Sinapis alba) znana była już w czasach prehistorycznych. Roślina ta pochodzi z rejonu Morza Śródziemnego oraz Europy południowo – wschodniej. Starożytni Rzymianie dodawali ją do prawie każdej potrawy. W Polsce uprawia się tylko gorczycę białą należącą do spp. eualba var. genuina subvar. vulgaris. Gorczyca biała to roślina jednoroczna, jara. Posiada palowy, wrzecionowaty, cienki korzeń i łodygę, dorastającą do wysokości 30 – 120 cm. Kwiatostanem jest grono, a owocem jest łuszczyna zawierająca 4 – 8 nasion. Nasiona są kuliste i żółtokremowe, pokrywające się śluzem w wodzie. Gorczyca sarepska (Brassica juncea) pochodzi z Azji Centralnej. W stanie dzikim rośnie w Chinach i na obszarze Himalajów. Gorczyca sarepska uprawiana w Europie (nazywana gorczycą modrą lub kapustą sitowatą), należy do podgatunku ssp. juncea var. sareptana Sinsk. Gorczyca sarepska jest rośliną jednoroczną, jarą. Ma cienki, delikatny korzeń palowy i łodygę dorastającą do 30 – 120 cm wysokości.

Gorczyca czarna (Brassica nigra) rośnie dziko w rejonie śródziemnomorskim i atlantyckim. W Europie uprawiana jest przede wszystkim w Niemczech, Danii oraz na Wyspach Brytyjskich. W Polsce uprawiana jest na niedużej powierzchni, jako roślina przyprawowa i lecznicza. Gorczyca czarna to roślina jednoroczna, jara i owadopylna. Ma cienki, słabo rozwinięty korzeń palowy z małą liczbą korzeni bocznych. Główna łodyga dorasta do 120 cm wysokości. Nasiona gorczycy zawierają duże ilości tłuszczu: biała – 28%, czarna – 31%, sarepska – 35%. Olej z nasion gorczycy znalazł zastosowanie w przemyśle spożywczym, kosmetycznym oraz farmaceutycznym. Makuchy gorczycy stanowią surowiec do produkcji musztardy (gorczyca ma wysoką zawartość glukozynolanów). Z gorczycy białej pozyskuje się olej, ale jest ona również rośliną podpierającą grochu i występuje w mieszankach pastewnych. Również jest wykorzystywana na zielony nawóz. Gorczycę można uprawiać na materiał siewny, ale w naszym kraju uprawiana jest głównie jako poplon. W krajowym rejestrze znajduje się kilkanaście odmian gorczycy białej i jedna gorczycy sarepskiej.

Gorczyca nadaje się do uprawy na glebach słabszych, niż rzepak. Nie wymaga też tak dobrych warunków klimatycznych i wysokich nakładów na uprawę. Jest również mniej podatna na osypywanie nasion, niż rzepak. Gorczyca biała kiełkuje już w temperaturze 10C. W czasie wschodów wytrzymuje nawet silniejsze wiosenne przymrozki, ale w takich warunkach wschody są słabe i długotrwałe. W nagrzanej glebie kiełkuje w ciągu 3 – 5 dni. Najliczniej wschodzi po 10 dniach od wysiewu. Gorczyca biała posiada szybkie tempo wzrostu od chwili wytworzenia drugiej pary liści. Zakwita po 5 – 7 tygodniach, a okres kwitnienia wynosi 3 – 6 tygodni. W tym okresie wytrzymuje spadki temperatury do -20C. Gorczyce najlepiej rosną na glebach gliniastych i piaszczysto – gliniastych, ciepłych, próchniczych, kompleksów pszennych i żytnich, o odczynie obojętnym lub zbliżonym do obojętnego (optymalne pH wynosi 5,8 – 6,8). Mogą być również uprawiane na glebach lżejszych. Do uprawy nie nadają się gleby typowo piaszczyste i suche, słabo przepuszczalne oraz bardzo lekkie, podmokłe (o wysokim poziomie wód gruntowych) i zakwaszone. Gorczyca biała źle znosi okresowe susze. Na plony nasion ma wpływ niedobór wody w czasie kwitnienia rośliny i dojrzewania nasion. Gorczyca biała jest typowo obcopylna.

Gorczyca sarepska kiełkuje już w temperaturze 1 – 20C i wschodzi po 6 – 11 dniach. Jest bardzo wytrzymała na przymrozki w fazie wschodów (do -50C). Wytrzymuje jeszcze większe mrozy w fazie pierwszych liści i późniejszego wzrostu. Jest to roślina samopylna i sporadycznie obcopylna (głównie podczas dni ciepłych i suchych). Gorczyca sarepska jest bardzo wrażliwa na suszę, zwłaszcza podczas kwitnienia i w fazie dojrzewania nasion. Gorczyca czarna ma podobne wymagania klimatyczne i glebowe, jak gorczyca sarepska. Gorczyce są roślinami długiego dnia. Okres wegetacji gorczycy białej uprawianej na nasiona wynosi 80 – 125 dni, a gorczycy sarepskiej 100 – 110 dni. Niedobory wody w czasie dojrzewania nasion wszystkich odmian gorczycy znacznie obniżają zawartość tłuszczu w ziarnie. Jednak wrażliwość gorczycy na braki wody jest znacznie mniejsza, niż rzepaku jarego.

Uprawa ekologiczna gorczycy wymaga przedplonu w postaci roślin motylkowych lub okopowych, nawożonych obornikiem. Dobrym przedplonem są ziemniaki i mieszanki zbożowo – motylkowe. Przedplony zbożowe wymagają natomiast stosowania nawozów mineralnych. Złym przedplonem są rośliny z rodziny kapustnych (możliwość namnażania się pchełek ziemnych). Uprawa roli pod gorczycę białą jest taka, jak rzepaku jarego. Przygotowanie pola najlepiej zacząć od uprawki pożniwnej kultywatorem ścierniskowym, a następnie wykonać orkę przedzimową. Jeśli gorczycę wysiewamy po zbożach lub kukurydzy, należy wykonać głębszą orkę (20 – 25 cm). Uprawa wiosenna gorczycy powinna być bardzo płytka. Ze względu na obcopylność gorczycy białej (jest zapylana głównie przez owady), należy przestrzegać czystości uprawy i izolować ją od innych plantacji. Należy też zadbać, aby nie doszło do zachwaszczenia samosiewami gorczycy białej. Nie wolno dopuścić do przesuszenia gleby. Od razu po obeschnięciu roli należy przeprowadzić bronowanie. Oprócz tego, że gorczyca biała jest jarą rośliną oleisto – białkową, może być wykorzystywana jako roślina poplonowa, do produkcji nasion oraz cenna roślina miododajna.

Uprawa ekologiczna gorczycy białej wymaga siewu tej rośliny w pierwszej połowie siewu zbóż jarych. Opóźnienie terminu siewu, znacznie obniża plony. Późniejszy siew gorczycy białej jest możliwy, gdy wysiewa się ją na zielonkę (do 10 sierpnia). Gorczyca biała wysiana w lipcu, tworzy małą masę nadziemną. Obsada gorczycy po wschodach powinna wynosić 100 – 120 roślin/m2. Norma siewu gorczycy białej: 10 – 12 kg/ha, głębokość: 2 cm, rozstaw rzędów: 20 – 30 cm. Węższe międzyrzędzia stosuje się podczas siewu gorczycy na poplon (12,5 cm). Na glebach przesuszonych głębokość siewu powinna wynosić 3 cm. Gorczyca sarepska może być wysiewana wcześnie, ze względu na odporność na przymrozki. Wcześniejszy siew powoduje, że roślina lepiej znosi wiosenne susze. Należy ją wysiewać do ogrzanej ziemi, aby przyspieszyć wschody (w fazie pierwszych liści jest ona już bardziej odporna na pchełki ziemne). Norma siewu gorczycy sarepskiej wynosi: 6 – 9 kg/ha, głębokość: 1 – 2 cm, rozstaw rzędów: 25 – 35 cm. Gorczyca czarna jest natomiast najmniej plenną odmianą wśród gorczyc uprawnych. Norma siewu gorczycy czarnej: 4 – 6 kg/ha, głębokość siewu: 1 – 1,5 cm, rozstaw rzędów: 25 – 30 cm.

Gorczyca biała ma krótki okres wegetacji i nie wymaga stosowania obornika. Podczas uprawy gorczycy sarepskiej należy zabezpieczyć duże zapasy wody pozimowej i przeciwdziałać utracie wody na drodze nadmiernego parowania z gleby. Gorczyca zasiana dosyć wcześnie i w wąskich rzędach, rośnie bardzo szybko i zagłusza chwasty.

Gorczyca biała, sarepska i czarna mają tendencję do osypywania, ze względu na nierównomierne dojrzewanie nasion, dlatego ze zbiorem nie należy czekać do pełnej ich dojrzałości (aby nie dopuścić do pękania łuszczyn). Zbioru dokonujemy rano, przestrzegając zasad podobnych, jak przy zbiorze rzepaku. Gorczycę zbiera się tak samo, jak rzepak – jedno lub dwuetapowo.

Należy zadbać, aby przechowywane ziarno było suche (wilgotność 6 – 7%, maksymalnie 10%).

• Artyszak A., Gorczyca na lata. Farmer.pl (dostęp 2019.02.16 http://www.farmer.pl/produkcja-roslinna/inne-uprawy/pastewne/gorczyca-na-lata,6903.html).
• Daleszyński J., Gorczyca lubi dobrą uprawę. Top Agrar Polska, 2014, 4, s. 138 – 140.
• Dubas A., Gładysiak S. (red.), Szczegółowa uprawa roślin rolniczych. Wydawnictwo Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu, Poznań 1997.
• Piętka T., Krzymański J., Gorczyca – olej i białko z piaszczystych gleb. Top Agrar Polska, 2012, 4, s. 122 – 124.
• Uprawa gorczycy. Uprawyekologiczne.pl (dostęp 2019.02.16 http://www.uprawyekologiczne.pl/738_Uprawa_Gorczycy.html).