Pszenica samopsza (Triticum monococcum L.) jest to najstarsza udomowiona pszenica i najstarsze zboże na świecie. Uprawiana była ok. 7 tysięcy lat temu, od Oceanu Atlantyckiego aż po Persję. Samopszę w języku francuskim określa się mianem petit épeautre, co oznacza „mały orkisz”, we Włoszech – piccolo Farro, w języku angielskim – eincorn wheat, a w niemieckim – Eincorn, co oznacza „jedno ziarno”. Samopsza nie jest bezpośrednim przodkiem pszenicy zwyczajnej, ale miały prawdopodobnie wspólnego przodka około 10 tys. lat temu. Pszenica samopsza ma najbardziej ścisły związek z dzisiejszą T. boeoticum. Dziko samopsza występuje w Azji Mniejszej, w Maroku, na Kaukazie i na Bałkanach. Uprawia się ją na Zakaukaziu. W Polsce rzadko spotyka się uprawę samopszy i jest to głównie uprawa ekologiczna, w formie ozimej i jarej.
Udomowiona samopsza osiąga 150 cm wysokości. Posiada małe, dwurzędowe, zawsze ościste, silnie spłaszczone i zbite kłoski, o długości nie większej, niż 5 cm. Kłoski są dwu- lub trzykwiatowe i wykształcają jeden do dwóch ziarniaków, które ściśle otacza mocna plewa. Ziarniak białego lub czerwonego koloru jest drobny i wąski oraz silnie wygrzbiecony. Oścista może być plewka dolna lub obie plewy (w zależności od odmiany botanicznej). Plewy zakończone są dwoma wyraźnymi ząbkami.
Pszenica samopsza bogata jest w białko (nawet o 50% więcej zawartości, niż pszenica zwyczajna), aminokwasy nieobecne w pszenicy zwyczajnej i orkisz (fenyloalaninę, metioninę, tyrozynę i izoleucynę), tłuszcz, NNKT, magnez, potas, żelazo, cynk, mangan, fosfor, witaminę A i witaminy z grupy B, dużą ilość karotenoidów – głównie luteinę i zeaksantynę (chleb z pszenicy samopszy ma żółtawą barwę i lekko orzechowy smak). Aminokwasy egzogenne obecne w samopszy korzystnie wpływają na pracę układu nerwowego, nadnerczy i produkcję hormonów tarczycy oraz mają znaczenie w leczeniu depresji. Mąka z samopszy służy do wypieku pieczywa, wyrobu ciast, gofrów, czy naleśników. Gluten zawarty w samopszy powoduje znaczniej mniej alergii od glutenu obecnego w pszenicy zwyczajnej (gluten ten jest lepiej tolerowanych przez chorujących na celiakię).

Pszenica samopsza jest odporna na mało sprzyjające warunki klimatyczne i może przetrwać nawet na glebach górzystych oraz ubogich w składniki odżywcze.

Najlepszym przedplonem w ekologicznej uprawie pszenicy płaskurki jest koniczyna, gdy nie zawiera dużej ilości perzu..

Wysiewa się całe kłoski, a nie ziarniaki, ze względu na to, że ziarniaki otoczone są przez mocne plewy. Norma wysiewu: 100 kłosków/m2 (120 – 230 kg/ha, średnio 200 kg/ha – samopsza ozima i jara). Kłoski wysiewamy na głębokość 3 – 6 cm, w rzędach rozstawionych co 17 – 24 cm. Siew powinien być tym głębszy, im lżejsza gleba, aby kłoski znalazły odpowiednią ilość wilgoci do skiełkowania.
Siew wykonujemy przy pomocy siewnika przystosowanego do wysiewu ziarna w kłoskach. Taki siewnik posiada wałki do roślin gruboziarnistych i gładkie lejki (kłoski nie zapychają się w nich). Siew można również wykonać rzutowo (ręcznie lub przy pomocy rozsiewacza do nawozów), a następnie wymieszać płytko z glebą za pomocą kultywatora lub glebogryzarki. Termin siewu formy ozimej: w październiku, do końca miesiąca.

Zaleca się przeprowadzenie dwukrotnego bronowania wiosną, na krzyż ostrą broną lub broną chwastownik. Rośliny zostaną uszkodzone, jeśli po bronowaniu wystąpią przymrozki. Przed bronowaniem dobrym zabiegiem jest wsianie wsiewki koniczyny lub seradeli (dzięki temu na glebach lżejszych plon wzrasta nawet o 20%).

Zbioru dokonujemy przy pomocy kombajnu. Nasiona zbiera się w łusce (razem z plewą). Należy wtedy pamiętać o tym, aby zmniejszyć obroty motowideł, co zapobiega odłamaniu dużej ilości kłosów i spadaniu ich na ziemię. Należy także odpowiednio ustawić sita młocarni w taki sposób, aby przez szczeliny wpadały połamane kłosy. Nadmuch powietrza ustawiamy jak przy owsie. Pszenicę najlepiej kosić po południu, dzięki temu kłosy są suche i łatwiejsze do odplewienia. Plony pszenicy samopszy wynoszą od od 1 do 1,5 tony z ha.
Odpowiednio przerobiony bukownik do koniczyny jest najlepszą maszyną do wyłuskiwania ziarna z plew. Stalowa siatka na sitach bukownika musi mieć oczka 4 – 5 mm. Odplewianie można również przeprowadzić na śrutowniku, w którym szczeliny mają 4 mm (kłoski przepuszczamy kilka razy i za każdym razem odsiewamy na wialni). Do odplewienia można też użyć łuszczarki.

Należy dbać o to, aby przechowywane ziarno było zawsze suche, czyste oraz pozbawione szkodników zbożowo – mącznych

• Babalski M., Ogólna uprawa zbóż w gospodarstwie ekologicznym, 2012 r. (dostęp 25.01.2019 http://lgdpojezierzebrodnickie.pl/wp-content/uploads/2015/05/Ksi%C4%85%C5%BCka-og%C3%B3lna-uprawa-zb%C3%B3%C5%BC.pdf).
• Dubas A., Gładysiak S. (red.), Szczegółowa uprawa roślin rolniczych. Wydawnictwo Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu, Poznań 1997.
• Marchand B., Samopsza – czyli o pszenicy numer jeden – najstarszej, pierwszej udomowionej, jednoziarnistej… Przegląd Zbożowo – Młynarski, 2014, 58 (6), s. 23 – 25.
• Samopsza. Dostępny online [dostęp 20.01.2019 https://biobabalscy.pl/samopsza/].
• Sazońska B., Uprawa wybranych starych gatunków roślin uprawnych. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie, Oddział w Radomiu, Radom 2017.