Do rodzaju Lupinus L. należy około 250 gatunków pochodzenia śródziemnomorskiego i amerykańskiego. Gatunki uprawiane mają pochodzenie śródziemnomorskie i są to odmiany jednoroczne oraz grubonasienne. Łubin kiełkuje epigeicznie (hipokotyl wydłuża się i wynosi liścienie ponad powierzchnię gleby). Liścienie są żywotne przez dłuższy czas. Liścienie łubinu żółtego są owalnie nerkowate i mają karbowaną powierzchnię. Łubin wąskolistny posiada liścienie bardziej wydłużone, o pomarszczonej powierzchni. Odmiany samokończące mają ograniczoną zdolność do rozgałęziania się. Mają też krótszy okres wegetacji, a ich nasiona są bardziej wyrównane i dojrzałe. Ma to znaczenie przy dużych opadach.

Nasiona łubinów (w zależności od gatunku) zawierają: 30 – 50% białka (konglutyny), a także 3,7 – 21% tłuszczu. Białko łubinów ma mniej lizyny, niż białko soi oraz taką samą zawartość cystyny i metioniny. Łubiny słodkie zawierają śladowe ilości alkaloidów (lupinin), a łubiny gorzkie – do 4%. Nasiona zawierają 6 – 10 razy więcej alkaloidów, niż zielona masa roślin.

Łubin żółty ma bardzo długi, palowy korzeń, sięgający do 2 m w głąb gleby. Brodawki korzeniowe mają postać grubych pierścieniowatych narośli. Znajdują się na korzeniu palowym i mogą mieć wielkość orzecha laskowego. Posiada duże, obcopylne kwiaty o żółtych płatkach, zebrane w piramidalne grona wierzchołkowe. Strąki są jasnobrązowe, silnie owłosione (o długości 5 – 6 cm) i zawierają 4 – 5 nasion. Nasiona mogą być białe, czarne lub marmurkowe.

Łubin wąskolistny ma krótszy i słabiej wykształcony korzeń od łubinu żółtego, z większą liczbą korzeni bocznych i drobnymi brodawkami. Samopylne kwiaty są różnobarwne, ale przeważnie niebieskie i zebrane w grono. Strąki są brunatne i słabo owłosione. Zawierają 4 – 7 nasion. Nasiona są grubsze i bardziej wypukłe, niż łubinu żółtego.

            W Polsce uprawia się kilkanaście odmian łubinu. Są to odmiany łubinu wąskolistnego (Lupinus angustifolius) oraz żółtego (Lupinus luteus). Do odmian łubinu wąskolistnego należą na przykład: słodkie odmiany samokończące (Boruta, Sonet, Regent), słodkie odmiany niesamokończące (Bojar, Baron, Graf, Cezar, Kalif, Kadryl, Zeus, Neptun) oraz gorzkie odmiany niesamokończące (Mirela, Karo).  Wśród odmian łubinu żółtego wymienić należy: odmiany samokończące (Taper, Perkoz) i niesamokończące (Baryt, Mister, Lord, Dukat, Parys, Talar). Uprawa łubinu w ostatnich latach często zawodzi rolników. Powodem są choroby tej rośliny, atakujące ją szkodniki i zachwaszczenie pola. Poza tym w uprawie łubinu może przeszkadzać samosiew gryki.

Łubiny są dobrym przedplonem dla zbóż i podnoszą zawartość związków organicznych w glebie. Wzbogacają glebę dodatkowo w azot, na skutek symbiozy z bakteriami brodawkowymi, które wiążą wolny azot z powietrza.

Najgroźniejsze wirusy porażające rośliny to: wirus mozaiki ogórka i wirus żółtej mozaiki fasoli. Do szkodników łubinu zaliczamy mszyce i oprzędziki.

Łubin nie ma wysokich wymagań glebowych. Najlepsze do uprawy są gleby przepuszczalne, ale nie mające skłonności do szybkiego przesuszania się. Łubin żółty ma niższe wymagania glebowe od łubinu wąskolistnego i poleca się go uprawiać nawet najsłabszych glebach klasy IVb – VI. Łubin żółty nie znosi gleb o odczynie obojętnym i zasadowym. Najlepiej uprawiać go na glebach o pH 5 – 6. Łubin wąskolistny wymaga raczej gleb w klasie od IVa do V, bogatych w magnez i o odczynie zbliżonym do obojętnego.
Na glebach zasobnych w wapń łubin żółty choruje na chlorozę, wynikającą z braku łatwo dostępnego żelaza, manganu, cynku i miedzi.
Łubin źle rozwija się na glebach: silnie gliniastych, zwięzłych, o pH > 7 oraz gleb podmokłych. Wtedy korzenie łubinu mają zbyt mało powietrza do dobrego rozwoju i brodawkowania. Łubin do skiełkowania potrzebuje dużo wilgoci. Łubin nie toleruje silnych przymrozków. Łubiny poprawiają glebę, która została zniszczona przez monokulturę zbożową.

Uprawa ekologiczna łubinu wymaga wbrew pozorom dołożenia wielu starań, pomimo niskich wymagań glebowych. Najlepszym przedplonem dla łubinu są wszystkie zboża oraz kukurydza. Należy unikać siewu po rzepaku, ponieważ jest on w łubinach trudnym do zwalczenia chwastem oraz ziemniaków – po nich łubin ma skłonność do bakteryjnej choroby zwanej czarną nóżką. Przygotowując glebę pod siew łubinu trzeba koniecznie pamiętać o tym, aby nie przesuszyć jej zbyt głęboką wiosenną orką. Łubin może być też uprawiany jako międzyplon. Główną zasadą, o jakiej należy pamiętać uprawiając łubin, jest przynajmniej czteroletnia przerwa w uprawie roślin strączkowych, niezależnie od tego, czy łubin jest plonem głównym, czy międzyplonem oraz trzyletnia przerwa po oborniku. Łubin uprawiamy nie częściej, niż 4 – 5 lat po sobie.

Łubin jest wrażliwy na kilkugodzinne silne przymrozki (od -8 do -100C), gdy ma już w pełni wykształcone liście właściwe. Dlatego też siewu dokonujemy najlepiej po 20 – 25 marca (zwłaszcza łubinu wąskolistnego). Łubin można wysiać nawet w terminie od 15 do 25 kwietnia, ale ze względu na ryzyko wystąpienia suszy późną wiosną, najbardziej optymalnym terminem siewu jest 1 – 10 kwietnia. Do siewu stosujemy siewnik zbożowy, z przyrządem przystosowanym do wysiewu grubych nasion. Głębokość siewu: 2 – 5 cm, rozstaw: 12 – 20 cm. Szerszy rozstaw rzędów przyczynia się do większego zachwaszczenia. Ze względu na różnice w kiełkowaniu nasion łubinu i masie tysiąca nasion, przed wysiewem należy wyliczyć jego normę. Najlepiej jednak do wysiewu stosować nasiona kwalifikowane z podaną normą siewu. Przykładowo norma siewu dla łubinu wąskolistnego może wahać się w granicach 115 – 260 kg/ha. W związku z tym za prawidłową obsadę przyjęło się: 100 sztuk/m2 – dla form rozgałęziających się łubinu wąskolistnego; 110 – 130 sztuk/m2 – dla form samokończących łubinu wąskolistnego (Regent – 110, Boruta – 120, Sonet – 130); 90 sztuk/m2 – dla form rozgałęziających łubinu żółtego i 120 sztuk/m2 – dla form samokończących łubinu żółtego.

Nawet przy glebach utrzymywanych w dobrej kulturze problemem, z jakim boryka się najczęściej ekologiczna uprawa łubinu jest nadmierna ilość chwastów dwuliściennych. Należy zadbać, aby na polu nie było perzu. Dlatego też w przypadku łubinu zaleca się trzykrotne bronowanie broną chwastownik. Pierwsze bronowanie – bezpośrednio po siewie, drugie – gdy pojawią się chwasty, zaraz przed wschodami łubinu, trzecie – po dobrym ukorzenieniu się łubinu. Ważne, aby po zbiorze przedplonu wykonać podorywkę lub talerzowanie, ponieważ korzeń łubinu źle rozwija się, gdy w glebie znajduje się duża ilość przyoranej i nierozkładającej się słomy. Można też wykonać mulczowanie ścierniska. W przypadku łubinu nie stosujemy obornika, ponieważ nie wpływa on na plonowanie, a może być źródłem chorób fuzaryjnych. Gdy pH gleby jest mniejsze od 5, można zastosować wapno dolomitowe po żniwach. Łubin należy chronić przed antraknozą.

Lepsze plony daje łubin wąskolistny, niż żółty i jest bardziej odporną odmianą na antraknozę. Podczas zbioru nagarniacz ustawiamy w ten sposób, aby jego palce zagłębiały się w łan tylko do połowy, zwłaszcza przy zachwaszczeniu powojem (powój może owijać się na nagarniaczu). Prędkość omłotu łubinów wąskolistnych: 500 – 700 obr./min., a łubinów żółtych: 600 – 800 obr./min. Dla łubinu żółtego szczelina między bębnem a klepiskiem powinna być mniejsza, niż połowa maksymalnego rozwarcia. Dla łubinu wąskolistnego – ¾ maksymalnego rozwarcia klepiska. Łubin żółty wymaga zbioru w ciepły i słoneczny dzień – łatwiej młócić jego twarde strąki.

Należy pamiętać, aby przechowywane ziarno było suche.

• Dubas A., Gładysiak S. (red.), Szczegółowa uprawa roślin rolniczych. Wydawnictwo Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu, Poznań 1997.
• Katalog łubinów i grochu. Hodowla Roślin Smolice Sp. z o.o. Grupa IHAR.
• Konert A., Uprawa łubinu. Podlaski Ośrodek Doradztwa Rolniczego (dostęp 24.01.2019 http://odr.pl/ekologia-i-srodowisko/rolnictwo-ekologiczne/dobre-praktyki/uprawa-lubinu/).
• Litwińczuk M., Na ratunek dla zmęczonej gleby zacznij uprawiać łubiny.pl (dostęp 24.01.2019 https://www.agropolska.pl/uprawa/straczkowe/na-ratunek-dla-zmeczonej-gleby-zacznij-uprawiac-lubiny,48.html).
• Łubin w systemie rolnictwa ekologicznego a chwasty.pl (dostęp 24.01.2019 https://www.agrofakt.pl/lubin-w-systemie-rolnictwa-ekologicznego-a-chwasty/).
• Stawiński S., Z łubinem za pan brat, Top Agrar Polska, 2011, 2, s. 148 – 151.